Өөдән ачлврнь олнд бахмҗ үүдәв

Сегодня, 14:57 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Одахн Москва балһснд «Бичкн Төрскн –Әрәсән күчн» гидг ик хургин йовудт Элст балһсна һардврин архивин әңгин һардач Базыра Светланад (зургт - дунднь) «Әрәсән бәәрн залврин ачта көдләч» гидг өөдән нерн зүүлһгдснь нег һазра улст ик байр-бахмҗ үүдәснь мөн. Әрәсән Президентин һардврин ахлачин негдгч дарук Сергей Кириенко орн-нутгин кесг регионас ирсн улсиг ачлад, көдлмштнь күцәмҗ дурдв. Эн өөдән нерн зуг давсн җиләс авн зүүлһгддг болв, тегәд бәәрн залврин делгрлтд ач-тусан күргсн улс дунд нег һазра мана элч ачлгдснь хойр дам байрта болв.
- Ик хург «Әрәсә» гидг Келн-улсин Төвд болв. Нанла хамдан өөдән ачлвр авсн улс дунд кесг региона элчнр билә, цуһар эдн хөрн һар җилин туршарт бәәрн залврин бүрдәцст үнн-чик седклтәһәр көдлҗәнә. Ачлврин хөөн маднд Келн-улсин Төвин һәәхүлмүд үзүләд, соньн экскурсь давулв. Бәәрн залврин көдләчин Өдрт нерәдгдсн ик хургин хойрдгч өдртнь «Цергллһн» гидг мөрән дииләчнриг йөрәсн билә, тегәд мана орн-нутгин кесг балһсдас болн селәдәс ирсн улсиг Әрәсән Президент Владимир Путин йөрәснь мадна төлә ончта йовдл болв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату намаг бас йөрәҗ, кергән даавртаһар күцәҗәхиг темдглснь нанд байр үүдәв. Хамдан көдлҗәдг үүрмүдм, таньл-үзл, элгн-садн намаг цаһан седкләсн йөрәҗ, шаңһа ачлвр авснь эднд бахмҗта болсиг темдглв, - гиҗ Светлана Эрднеевна келнә.
Базыра Светлана Хальмг Таңһчин Келн-улсин архивд 1990 җилд күч-көлснә хаалһан эклсмн. 1993 җиләс авн эн Элст балһсна архивин әңгд көдлҗәнә. Тер цагт Келн-улсин архивиг Кермн Тапкинова, балһсна әңгиг болхла Татьяна Лакшинова һардҗасмн, тегәд эднә килмҗтә хәләврт баахн мергҗлт түрүн ишкдлән кеҗ, архивин көдләчин эрдмлә таньлдсмн. Татьяна Эрдниевна кергән сәәнәр меддг, ик дааврта, чадмг һардач болн цаһан седклтә, өр-өвч күн бәәсмн. Светлана Эрднеевна өгсн сүв-селвгинь оньган өгч соңсад, көдлмшән үнн кевәр күцәдгиг дассмн. Архивин эрдм энүнд таасгдад, медрлән гүүдүлхин төлә, Уральск ик сурһульд тууҗин-архивин әңгд орсн болдг. Көдлн бәәҗ ик сурһульд сурад, Базыра Светлана мергҗлттә көдләч болад, балһсна архивин әңгиг һардв. Һучн дөрвн җилдән Светлана Эрднеевна архивин цергллтд көдләд, эндр баахн мергҗлтнрлә дамшлтарн хувалцҗ, дөң-тусан күргҗәнә. Энүнлә хамдан Бимбин Уляш болн Санҗ-Һәрән Данара көдлнә, эдн балһсна бүрдәцсин бәрмт цаасд орулҗ авна, бәәрн әмтнә эрлһс күцәҗ, пенсьт һархин, өлг-эдин зөв иткүлхин төлә иткл цаасд белднә.
Балһсна архивин әңгд олн җилдән көдлҗәдг төләдән Базыра Светлана темдгтә йовдлмудт нерәдгдсн һәәхүлмүд белдхд, дегтрмүд барлхд шунмһа кевәр орлцна. Үлгүрнь, Элст балһсна Хургин хуралт болһн үүлдврин туск дегтр барлна, тегәд архивин саңд бәәдг олн зүсн зург, бәрмт цаас белдх кергтә болна. Элстин өөнд нерәдҗ барлгддг дегтрмүдт тууҗин, хотл балһсна нертә улсин туск зәңг белдҗ, дегтрт соньн тоот орулхар шунна.
- Җирһл нег ормдан зогсхш гиҗ келгддгәр, ода бидн көдлмштән өдгә цага эв-арһс өргнәр олзлҗ көдлнәвидн. Балһсна бүрдәцст көдлҗ йовсн улс пенсьт һархин төлә Әрәсән социальн саңд эрлһән орулхла, тедн маднд ниигмин сүлҗәнә эв-арһар ямр нег иткл цаас белдхиг сурна. Бидн иргнә көдлҗ йовсн җилмүдиг герчлҗәдг иткл цаасд олҗ авад, ниигмин сүлҗәнә эв-арһар хәрү өгнәвидн. Мана әңгд балһсна бүрдәцсин үүлдврин туск 161 саң хадһлгдна, терүнд көдләчнрин туст батлгдсн олн зүсн заквр, җалвин туск болн нань чигн цаасд бәәнә. Мана әңгд 1942-1943 җиләс авн бәрмт цаасд хадһлгдҗана. Зәрм бәрм цаасиг даңгин, наадксинь 75 җилин туршарт хадһлх зөвтәвидн, тегәд цугинь дигтә-даратаһар болн әрүнәр олзлнавидн, - гиҗ Светлана Эрднеевна цәәлһв.
Архивин цергллтд олн җилдән үнн-чик седклтәһәр көдлҗәдг төләдән Базыра Светлана Әрәсән архивин Күндллһнә һашгар болн «Йилһән сән архивист» темдгәр ачлгдсмн. Ода болхла Светлана Эрднеевна бәәрн залврин ачта көдләчин нер зүүҗ, көдлмшән улм ик даавртаһар күцәҗ, нег һазра улст дөң-нөкд болхар болн хотл балһсна тууҗ хадһллһар үүлдврән шунмһадулхар зүткчәнә. Һучн һар җил хооран архивин көдләчин эрдмлә җирһлән залсндан чигн эн бахтна.

ДООҖАН Наталья

Видео