Дәәчнр-үүрмүдин суулһсн модд

Сегодня, 14:29 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Эн телесоңсхвриг нег селәнә тууҗ гиҗ нерәдҗ болхмн. Хальмг эҗго теегт элстә һазрт орс -хальмг хойр үр залус урһа модд суулһсна тууҗ соньн мөн. Тер модд урһад, элстә һазрт уңгнь батрад, зер-земш өгдг болад, бүкл района әмтиг әмтәхн хотар теткҗ йовсмн. Көтчнрә районд Шатькон садын тускар меддго күн уга бәәсмн. Дәәнә хөөн хойр үр урһа модд суулһад, әмтнд туслсна туск телесоңсхвр Әрәсән телекиномарһанд йовулгдсн билә.
Шидр Москвад «Новая реальность-2026» гидг телекинохәләврин аш диглгдв. Барин болн олнд зәңгллһнә эв-арһсин седкүлчнр дунд эн хәләврин ашлгч девсңд хальмг седкүлч орсна туск байрта зәңг шидр ирв. Жюрин гешүд болн шалһачнр ашлгч девсңд орсн седкүлчнрин нердиг заав. «Калмыкия» РИА-н НТК-н редакторин дарук Мукөвүнә Цаһана белдсн фильм сән соңсхврмудын тоод орв.
Ик чинртә эн телекиномарһана «Төрскн келәр белдсн хамгин сән телесоңсхвр» гидг әңгд энүнә көдлмш орв. «Теегин иньг» гидг фильм жюрин оньгт тусхагдв. Төрскн һазртан итклтә болсн нег өрк-бүлин тууҗиг орн-нутгт учрсн әәмшгтә цагин йовдлмудыг тодлулҗ хальмг седкүлч фильмдән үзүлҗәнә.
Нег селәнә тууҗла фильм таньлдулҗана. Татьяна Шатькон дүрәр дамҗулад, фильмд бүкл селәнә тууҗ сергәгдҗәнә. Татьяна Төрскән харсгч дәәнә ветеран Павел Шатькон күүкн мөн. Сталинградын мүҗд өсч-боссн Павел Михайлович Шатько Сталинград балһс харслһнд орлцсмн. Зөргтә дәәч Төрскән харсгч дәәнә хойрдгч девсңгин орденәр ачлгдсмн. Дәәнә хөөн Павел Шатько Хальмгт ирҗ, Шин Мөр селәнд бүүрлсмн. Варвара Михайловна авальтаһан болн дөрвн үртәһән тиигәд Хальмгт ирҗ бәәсн болдг. Бәәршсн һазртан Павел Михайлович зер-земшин модд урһав. Модд урһасн деерән дахулад тарвс тәрәд, селәнә әмтиг әмтәхн хот-хоолар, темсәр теткв. Зер-земшин моддан болн тарвсин һазриг ик зуудан өрк-бүләрн хәләҗ эд-бод кедг бәәсмн. Урһмлыг болн тарвсиг хураҗ авх цагла селәнә әмтн эднд нөкд болдг билә. Шин Мөр селәнә әмтнә күүкд-көвүд энд урһсн альм, кедм болн тарвс идҗ өссән, терүг хуралһнд орлцдг бәәсән мартхш. Тәвн һар җилин туршарт Шатькон сад бүкл Приозерн райог зер-земшәр болн тәрә-темсәр теткҗ йовсмн.
Фронтд хамдан дәәлдҗ йовсн, әәмшгтә тер цагт үүрлсн хойр күн наснаннь туршарт нег-негән дөңнәд бәәв. Сталинградск дәәлдәнә йовудт орс Павел Шатько хальмг Джап Лиджиевла таньлдад, үр-иньгүд болсмн. Сиврин тууврас таңһчдан ирчкәд, Джап Давадаевич үүрән Шин Мөр селәнд дуудҗ авсмн. Тиигәд Шатько энд ирәд, Иҗлин дора көвә һазрин теегт модд суулһҗ ясруллһна зура күцәҗ көдлсн болдг. Үүрнь Джап Лиджиев модд урһалһна шишлң эрдм эс дассн бийнь энүнд нөкд болад, дарукнь болҗ көдлсмн. Дән уга төвкнүн җирһл тогтсн цагла модд суулһҗ, сад урһах күслән дәәч үүрмүд күцәсмн. Энүнә герин өөр урһагдсн альмн, кедмн, уста үзм болн нань чигн зер-земш хотна улст хотднь әмтәхн немр болна.
«Мана ветеранмуд цугтан дала үг уга, эгл улс билә, йир һольшг улс болдгнь уханас һархш. Тиим зовлң-зөвүриг дааҗ һарсн әмтн йир бат заңта болн ик омгта улс бәәснь бахмҗ үүдәнә, - гиҗ фильмин түүрвәч Мукөвүнә Цаһан келнә. – Эдн маднд заңһад-завдад бәәдмн биш. Эврә хаалһарн йовхд харшлдго билә. Эврә җирһләрн, эврә үлгүрәрн эдн мадниг сурһсмн. Төрскн һазртан нерәдсн эднә җирһл төрүц мартгдшго сурһмҗ болҗана.
«Шатько өрк-бүләрн, күүкд күртлнь йир сән хальмг келтә бәәсмн, хальмг эн селәнд ор һанцхн орс бүл бәәсмн. Төрскн кел, авъясмуд меддгәрн эдн селәнә көгшдлә әдл олмһа келтә, ах үйин улсиг тевчдг, кен дүүһән эрклүлдг бәәснь мартгдхш», – гиҗ Мукөвүнә Цаһан ухан-тоолврарн хувалцна.
Павел Михайлович болн Варвара Михайловна селәнә үкәрт оршагдсмн. Бәәрн сурһулин музейд селәнә ветеранмудла зергднь Павел Шатькон туск санлын тоот зөвтә орман олсн бәәнә. Ода селәнд Татьяна күүкнь болн Алексей көвүнь бәәнә. Эднә хальмг келнь – усн, гиҗ нег һазра улс келнә.
Алдр Диилврин найн җилин өөн темдглгдсн җилд Сталинградын харсачнрт нерәдсн соңсхврмуд белдгдлә. Павел Шатькон туск соңсхвриг белдәд, терүнә бәәсн хуучн гертнь зургуд цокч авчаһад, энүнә урһасн модд цөөкрсинь үзвидн. Эн садыг күүкн көвүн хойрнь бийснь чадсарн хәләҗәнә. Эзн уга модд баһ-саһар хуучрад, хәләвр тату болад хагсчана. Элстә көдә һазрт урһагдсн моднд эзнә мал орад, бас харшлҗана. Эзн кергтә гисн тоолвр орна. «Бидн Алексейла хамдан садыг шинрүлҗ, килмҗ һарһҗ үүлдхлә тер цагт «эзн» тер дарунь олдҗ, мадниг эндәс көөх», - гисн һашута тоолврарн Татьяна хувалцна.
Шатькон садас зун метрт Төрскән харссн эврә һазрин баатрмудтан Шин Мөрин әмтн босхсн бумб дүңгәнә.
«Эн һазрт зер-земшин сад урһаһад, аллеймүдтә болн цецгүдтә парк энд кесн болхла, ямаран сән болх билә», - гиҗ сангдна. Балһсдт болн района төвмүдт тиим паркс бәәнә. Болв бичкн селәнд терүгинь күцәҗ болхий? Ода 35 гер үлдсн Шин Мөрт тиим парк суулһҗ болхий?
Алдр Диилврин найн җилин өөнин өмн өргнд селәнә әмтн хургтан, дәәчнрт нерәдсн бумбиг ясч шинрүлхин төлә мөңг цуглулв. Эн һазрт өсч-боссн әмтн цугтан тер дуудвриг дөңнәд, нег сай арслң хураһад бумбан шинрүлсн болдг.
Ниитәһәр бәәдг селәнә әмтн эврә чидләрн хурл босхсмн. Төрскн һазрин тууҗ бичә мартгдтха гиһәд дунд сурһульд музей бәәнә.
Эн соньн өрк-бүлин тууҗ эн селәнә, таңһчин, цуг нутгин тууҗла залһлдата. Әрәсән Президент зарлсн улсин ниицлтин җилд иим соңсхврмудын чинринь нег үлү темдглх кергтә.
ҖИРҺЛИН Кермн

Видео