Хальмг теегин дуучд нерәдәд

Сегодня, 13:16 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг, Сойл

Хаврин түрүн сар зөвтән орад, нарна толянд ээврлҗ һаза һарч ирҗ, уульнцсар йовҗадг олн улс үзгднә. Кесгнь серүн аһар киилҗ, парксин олн сандлмудт үүрмүдтәһән күүндҗәхнь бас үзгднә. Бичкдүдән дахулсн эк-эцкнр тедн дунд баһ биш йовхнь байрта.
Мөрн җилин хавр иим болҗана. Хаврин түрүн сарин эклцәр нарна герлиг дахч, хаврин хар салькн чигн күч авв. Моһа сарин 13-д шүлгләнд дурта әмтн, баһчуд, оютнр, сурһульчнр Көглтин Даван бумбин өөр цуглрҗ ирв. Хальмг шүлгләнә өдр билгтин һарсн өдрлә ирлцүлҗ кегддг авъяс батрв.
Эн өдр нертә хальмг шүлгчин бумбин өөр байрин хург болв. Хальмг улсин шүлгч Нуура Владимир шүлгләнә сәәхн байрла цуглрсн улсиг йөрәв. Хальмгин, Әрәсән, цуг делкән шүлгләнд ик тәвцән орулҗ, Хальмгин нер дуудулсн Көглтин Даван цецн билгин тускар Владимир Дорджиевич келв. Нааран оларн ирсн баһчуд оньган өгч соңсцхав. Хальмг ик сурһулин оютнр багштаһан, профессор Дәкин Раисала ирсмн.
Шүлгләнә өдриг угтад, Хальмг бичәчнрин ниицән зарлсн марһана ашин тускар бәәрн бичәчнрин ниицәнә ахлач Бадака Татьяна, марһанд темдглсн шүлгүдин түүрвәчнрт Күндллһнә һашгуд бәрүлҗ өгв.
Хальмг шүлгләнә өдр таңһчин сурһулин бүрдәцст, сойлын гермүдт, дегтрин саңгудт харһлтс, күүндврмүд болн шүлгләнлә залһлдата нань чигн керг-үүлдврмүд болв. Хаврин теегтән, төрскн һазртан нерәдсн шүлгүдән эн өдр ик-бичкн уга умшв.
Хавр гүргүдән орад,
Хальмг өргн тег
Нарни мандлсн герлд
Налаҗ дольгарсн кемлә,
Шар, улан, цеңкр,
Шавсн, олн зүсн
Цецгүд, каңкнсн сәәхәрн
Цаг кеерүлсн кемлә …
Хаврин сард һарсн алдр шүлгч төрскн һазртан цань уга дурта бәәсинь, бамб цецгүдәр дүүрсн хальмг теегән шүлгүдтән орулсинь эн өдр цуг маднд ик урмдта болв.
Хальмг шүлглән әмтнд урмд өгч, делгрҗ йовхиг, бичкн умшачнрин то чигн өсчәхиг эн өдр үзнәвидн. Хамгин бичкн умшачнр - Элст балһсна 20-ч тойгта бичкдүдин садын көвүд-күүкд Көглтин Даван намтрла болн үүдәлтлә таньлдв. Бичкдүд бийснь чигн шүлгүд чееҗәр умшв, уханднь орсн тоотыг эдн цааснд буулһад, зургуд зурснь йир тааста болв.
Хотл балһсна 3-ч тойгта сурһулин сурһульчнр эн өдр шүлгүдин дүүрәнд бәәв.
Элст балһсна 12-ч тойгта дунд сурһульд чигн эн өдр соньнар давв. Сурһулин дегтрин саңд ирәд, сурһульчнр бичәчин намтрла болн үүдәгч хаалһла таньлдв. Хальмг шүлгләнә өдр яһҗ үүдсинь медҗ авв. Шишлң белдсн һәәхүлд шүлгчин үүдәврмүдиг үзҗ, дегтрмүдинь авч умшв.
Элстин 17-ч дунд сурһуль Көглтин Даван нер зүүнә. Тегәд эдн эн өдриг даңгин соньнар давулна. Эн җил сурһульчнрин гиич болҗ хальмг улсин шүлгч Григорий Кукарека ирв. Көглтин Даван туск тодлврарн хувалцад, нер туурсн шүлгчин үүдәрвмүдин чинринь темдглҗ келв. Делкәд Хальмгин нериг туурулсн шүлгчин җирһлин хаалһин тускар соңссн күүкд-көвүд эднә җирһлд үлгүр болх гиҗ сангдв.
Хаврин хар салькнас әәлго, халун нарна күчн цугинь әмрүлхиг меддг хальмг шүлгч Көглтин Дава Хальмгин хотл балһсна тал дунд таңһчин әмтнлә хамдан шүлгләнә өдр бас темдглв.

ХӨӨЧИН Галина

Видео